Zijn er Alternatieven?

Zoals u elders op deze website kunt lezen, is het gebruik van dieren voor biomedisch onderzoek vaak noodzakelijk. Toch zijn er soms alternatieven mogelijk waarmee het aantal dieren kan worden verminderd, waarmee het gebruik kan worden verfijnd, of waarmee dierproeven zelfs helemaal kunnen worden vervangen. De geleidelijke ontwikkeling van deze alternatieven is hand in hand gegaan met het toegenomen inzicht in de manier waarop moleculen, cellen en organen met elkaar samenwerken. Omdat we steeds meer te weten komen, zullen er in de toekomst ongetwijfeld meer alternatieven worden ontwikkeld.

Wat zijn de meest voorkomende alternatieven voor dierproeven? Van mensen die tegen dierproeven zijn krijgen we vaak te horen dat het ook mogelijk is veilige en effectieve medicijnen te maken met behulp van celkweek of computermodellen en dat dieren helemaal niet nodig zijn.

Waarom doen we dat dan niet? De waarheid is dat we dat al zoveel mogelijk doen - waar mogelijk maken we intensief gebruik van celkweek en computermodellen.

Een veelgebruikt alternatief is celkweek met menselijke cellijnen. Hiermee kan worden onderzocht welke effecten nieuwe medicijnen op deze cellen hebben. Door onderzoek hebben we soortgelijke alternatieven op het BPRC ontwikkeld.

Het onderzoeken van afzonderlijke cellen is echter niet hetzelfde als het onderzoeken van organen (zoals een hart, hersenen of een lever) en het is al helemaal niet te vergelijken met het onderzoeken van hele organismen. Het probleem bij bijvoorbeeld het immuunsysteem is dat er honderden verschillende celtypen bij zijn betrokken, die zich overal in het lichaam bevinden. Deze cellen werken nauw met elkaar samen, maar deze processen kunnen vooralsnog niet in een reageerbuis worden gesimuleerd. Bovendien hebben medicijnen een heel andere uitwerking op het gehele menselijke lichaam dan op afzonderlijke cellen in een reageerbuis. De menselijke stofwisseling is complex en kan niet in een reageerbuis worden gesimuleerd.

Het andere alternatief dat vaak wordt genoemd, computers, wordt ook al zoveel mogelijk gebruikt. Computers kunnen krachtige bondgenoten zijn bij de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. Met behulp hiervan kunnen we bijvoorbeeld exact voorspellen welke uitwerking een nieuw medicijn op zijn doelmolecule heeft. Helaas kunnen we met computers niet voorspellen welke uitwerking het nieuwe medicijn op het gehele menselijke lichaam heeft. Meestal weten we niet welke gegevens we daarvoor in de computer moeten invoeren. Het is nog onbekend wat de meeste menselijke moleculen doen, waar ze zich bevinden en hoe ze met elkaar samenwerken.

Hoe weten we zeker dat alle redelijke alternatieven zijn onderzocht voordat we met dierproeven beginnen? Naast de uitgebreide kennis van de betrokken onderzoekers wordt dit ook beoordeeld door de De Dierexperimentencommissie, de commissie die alle dierproeven toetst. Elk onderzoek dat aan deze commissie wordt voorgelegd, wordt nauwkeurig bestudeerd om te controleren of er geschikte alternatieven voor het gebruik van dieren zijn. Alleen als er geen redelijke alternatieven zijn, wordt toestemming verleend om het onderzoek te starten.

Zie ook Onderzoeksgebied Alternatieven.